فرق بین صدای مونوفونیک (مونو) با صدای استریوفونیک (استریو) توی تعداد کانالهاییه که برای ضبط و پخش صدا استفاده میشه. ضبط و پخش سیگنالهای مونو با استفاده از یک کانال صوتی انجام میشه، درحالیکه برای ضبط و پخش صداهای استریو از دو کانال صوتی استفاده میشه. مهمترین تمایز این دوتا برای کسی بهعنوان شنونده اینه که صداهای استریوی میتونن یک بُعد عرضی تولید کنن، درحالی که صداهای مونو اینطور نیستن. توی این مقاله از سایت دیفرتو تفاوت صدای مونو و استریو رو براساس سه پارامتر فایل صوتی، پخش و ضبط صدا بررسی میکنیم.
تفاوت فایلهای صوتی با صدای مونو و صدای استریو چیه؟
سیستمهای پخش که از دوتا بلندگو استفاده میکنن، سیستمهای استریو نامیده میشن. فایلهای صوتی استریو، مثل فایلهای MP3 و WAV استریو، حاوی اطلاعات کانالی چپ و راسته که اصطلاحاً به اون بلندگوهای چپ و راست میگن و مشخص میکنه چه زمانی هوا رو فشار بده یا بکشه تا صداها با اختلاف زمانی خاصی ارسال بشن.
اگه به نمودار موجی یک فایل صوتی استریو، توی برنامه دیجیتالی صوتی (DAW) نگاه کرده باشین، احتمالاً متوجه شدین که دو نمودار موج جدا از هم وجود داره که هر نمودار یک کانال صوتی رو نشون میده. درمقابل نمودار فایلهای صوتی مونو فقط یک یک نمودار یعنی یک کانال صوتی داره.
شکل ۱: نمودار یک فایل صوتی استریو.
شکل ۲: نمودار یک فایل صوتی مونو.
فرق پخش صدای مونو و صدای استریو چیه؟
سیستمهای استریو قادر به ایجاد تصور سه بعدی برای منبع صدا هستن. سه بعدیسازی منبع صدا به توانایی انسان برای تعیین موقعیت منبع صدا توی یک فضا کمک میکنه. برای مثال، اگه صدای پارس سگ رو میشنوین، تعیین جهتی که صدا از اونجا میاد و اینکه منبع صدا (سگ) چقدر از شما دوره، نسبتا آسونه. معمولاً اکثر مردم میتونن صداها رو با دقت مناسبی حتی با چشمهای بسته هم تصویرسازی کنن.
اگه فرض کنین که صدای تولید شده توسط یک سیستم استریو از دوتا منبع صوتی مجزا یعنی بلندگوی چپی و بلندگوی راستی میاد یک موضوع کاملا منطقیه. توی بعضی موقعیتها، صدایی رو که از دو جهت متفاوت میاد درک میکنین، ولی همیشه اینطوری نیست.
شکل ۳: پخش صدایی که از دو بلندگو پخش میشه.
فریب مغز انسان خیلی راحته چون از ساختار و مفاهیم سادهای برای تصویرسازی صداها استفاده میکنه. این مفاهیم شامل: تفاوتهای زمانی بین صداهایی که به گوش چپ و راست شما میرسه، فرکانس موجی صوت، فشار بر سطوح توسط موج صدا، محدوده دینامیکی و میزان طنین صدا میشه.
سیستمهای استریو از میزان زودباوری مغزی شما برای ایجاد «تصویر» یا همان تصویرسازی منبع صدا، بین بلندگوی چپ و راست سیستم استفاده میکنن. برای مثال، وقتی که بلندگوی چپ و راست دقیقاً سیگنال مشابهی رو پخش میکنن، متوجه میشین که منبع صدا مستقیماً بین بلندگوها قرار گرفته. به این حالت، منبع صدای مونو فانتوم میگن چون منابع صدای واقعی (بلندگوها) در کنارهها قرار دارن.
شکل ۴: دو بلندگو که یک منبع صدای مونو فانتوم رو ایجاد میکنن.
مغز شما برای پیدا کردن موقعیت چپ یا راست صدا، به تفاوتهای زمانی امواج صوتی متکیه. یک منبع صوتی نزدیک به گوش چپ شما امواج صوتی تولید میکنه یعنی امواج قبل از رسیدن به گوش راست اول به گوش چپ شما میرسه. اگرچه این تفاوتهای زمانبندی خیلی جزئی هستن، ولی به مغز شما کمک میکنن تا صداها رو تصویرسازی کنین.
شکل ۵: حالتی که امواج صوتی مسافت کمتری رو برای رسیدن به گوش چپ فرد نسبت به گوش راستش طی میکنه و باعث ایجاد تاخیر میشه.
وقتی این فرآیند رو با کمک یک بلندگوی دوم انجام میدین و سیگنال یکسانی رو به هر دو بلندگو میدین، مغز شما تصور میکنه منبع صدا در روبروی شما قرار داره.
شکل ۶: یک سیستم پخش استریو که تصور محلیسازی منبع صدا رو ایجاد میکنه.
توی حالت استریو با ایجاد تفاوت توی یکی از سیگنالها، صدایی تولید میکنن که برای کسی که اونو میشنوه گستردهتر تلقی میشه. توی سیستم استریو بعد عرضی (محور X) تنها یکی از سه بعدیه که میتونین با استفاده از این سیستم درک کنین. ابعاد دیگه اون شامل ارتفاع (محور Y) و عمق (محور Z) هست. در مجموع، این سیستم سه جهت یک فضای سه بعدی رو تشکیل میده که بهعنوان stereo image (تصویر استریو) شناخته میشه.
اگر میخواین از سیستم پخش استریو استفاده کنید، مطمئن بشین که سر خودتون رو در وسط یک فضای تحت پوشش بلندگوها به شکل مثلث متساوی الاضلاع قرار دادین. بلندگوها باید ۴۵ درجه به سمت شما زاویه داشته باشن. این کار اطمینان میده که شما تصویر یا حالت استریو رو همونطور که در نظر دارین درک میکنین.
شما محدوده فرکانسی در یک صدا رو توی یک فضای استریو درک میکنین یعنی صداهای با فرکانس بالارو، بالاتر از صداهای فرکانس پایین میشنوین. بهعنوان مثال، اوج توی یک آهنگ بهطوری به نظر میرسه که انگار ساز اون بالای یک ساز دیگه قرار گرفته. عمق، تحت تأثیر سطح نسبی صدا، محدوده دینامیکی و میزان طنین صداس. صداهایی با سطح ضعیف و دامنه دینامیکی کمتر در سمت پشت میدان استریو ظاهر میشن، مثل صداهایی که طنین بیش از حدی دارن.
سیستمهای پخش مونو از یک بلندگو استفاده میکنن و به همین خاطر فقط میتونن تصویری دو بعدی متشکل از ارتفاع و عمق تولید کنن. برای ایجاد تفاوتهای زمانبندی یعنی جهتی که مغز شما برای درک بعد عرضی صدا به اون نیاز داره، لازمه دوتا بلندگو نصب باشه.
تفاوت ضبط مونو و ضبط استریو چیه؟
وقتی یک صدایی رو با استفاده از یک میکروفون ضبط میکنین، در واقع یک کانال صوتی یعنی صدای مونو رو ضبط کردین. یک صدای مونو ضبط شده رو میشه با استفاده از یکی یا دوتا بلندگو پخش کرد.
شکل ۷: ضبط صدای یک گیتار به صورت مونو.
پخش یک صداهای ضبط شده مونو با استفاده از یک سیستم پخش استریو، بهصورت مونو دوگانه انجام میشه. صدای تک کانال کپی شده و به بلندگوی چپ و راست ارسال میشه.
اما برای ضبط صداها به صورت استریو واقعی، باید از دو میکروفون استفاده بکنین. وقتی که یک ضبط استریو رو انجام میدین، باید یکی از میکروفونهای ضبط صدا رو سمت چپ و اونیکی رو در سمت راست قرار بدین.
شکل ۸: ضبط صدای یک گیتار به صورت استریو.
میتونین با زاویهدهی بیشتر میکروفونها به سمت بیرون یا با استفاده از تکنیکهای مختلف ضبط صدا، حالت استریوی وسیعتری به دست بیارین.
خیلی از ابزارهای ضبطکننده سنتی امکان ضبط استریو رو با استفاده از دوتا میکروفون داخلی فراهم میکنن و صدا رو ضبط میکنن. اطلاعات ضبط شده توسط میکروفون سمت چپ در کانال سمت چپ فایل صوتی ذخیره میشه، درحالی که اطلاعات ضبط شده توسط میکروفون سمت راست توی کانال سمت راست ذخیره میشه.
سخن پایانی
بهتره به این نکات اشاره بکنیم که صدای مونو کاربرد زیادی توی گفتگوی رادیویی و موبایل داره، درحالیکه این کاربردها توی حالت استریو نیاز نیست و برتری زیادی نداره. ضبط صدای مونو نسبت به ضبط صدا بهصورت استریو راحتتره و باید بگیم که تبدیل صدای مونو به صدای استریو به دستگاهها و سیستمهای پیشرفتهای نیاز داره. اینها تفاوتهای صدای مونو و صدای استریو بودن که سعی کردیم توی این مقاله به طور مختصر توضیح بدیم.
به نظر شما فرق صدای مونو و صدای استریو که در این مقاله توضیح داده شد، درست بوده؟ اگر شما اطلاعات بیشتری از تفاوت صدای مونو و صدای استریو میدونید یا فکر میکنید تعریف دقیقتری وجود داره، حتما در بخش نظرات، برای ما ارسال کنید تا مقاله رو اصلاح و تکمیل کنیم.
منابع: